Dinh Bảo Đại Đà Lạt hệ thống đường hầm chứng nhân lịch sử. Dinh I được doanh nhân Robert Clément Bourgery (người Pháp) xây dựng vào năm 1929. Tòa dinh thự nằm bí quyết trung tâm Đà Lạt khoảng 4 km về hướng Đông Nam, trên đồi thông mang độ cao 1.550 m.
Dinh I được xây kiên cố bằng gạch và đá, mái lợp ngói, gồm một tầng hầm, tầng trệt và tầng lầu. đầy đủ khu vực rộng 18 hecta, trong ấy tòa nhà là 818 m2, gồm 12 phòng to nhỏ. Đây là 1 trong những công trình kiến trúc đồ sộ hàng đầu ở Đà Lạt thời bấy giờ.
Bước vào cửa chính của tòa dinh thự, người xem sẽ thấy nét đối xứng trong ngoại hình, xây dựng tòa nhà sở hữu hệ thống cầu thang và hành lang bằng gỗ (được nhập từ Thái Lan) mở hướng sang hai bên. Nét cổ điển của tòa nhà thể hiện trên hệ thống cửa chính và cửa sổ với những vòm cung tròn mái bẻ góc ở đuôi. Mặt đứng dinh thự được trang trí mang nhiều chi tiết tinh tế càng làm cho tăng thêm dáng vẻ sang trọng.
Năm 1949, "Hoàng triều Cương thổ" (vùng đất Tây Nguyên ngày nay) được ra đời, Quốc trưởng Bảo Đại sắm lại Dinh I sở hữu giá 500.000 đồng tiền Đông Dương. Dinh I sau đó được đặt tên là Dinh Gia Long. Bảo Đại cho xây thêm tòa nhà của ngự lâm quân, vườn ngự uyển trên đồi, khu hồ tắm, trạm nghỉ chân khi đi săn bắn ở thung lũng...
Chị Nguyễn Thị Mai Linh, hướng dẫn viên tại Dinh I cho biết, lúc xưa Quốc trưởng Bảo Đại sắp xếp nơi tiếp khách và khiến việc của các quan trong Hoàng triều ở tầng 1, còn tầng 2 được dùng khiến cho nơi nghỉ ngơi và làm việc. Do Hoàng hậu Nam Phương sang Pháp sống lưu vong từ năm 1947 bắt buộc sau khi làm Quốc trưởng, Bảo Đại đã đón vật dụng phi Bùi Thị Mộng Điệp lên Đà Lạt. Bà Mộng Điệp cũng là người thường đi săn cùng Bảo Đại, giúp chồng quản lý Cương thổ, thường xuyên qua lại giữa Đà Lạt và Buôn Ma Thuột.
 |
Quốc trưởng Bảo Đại trong chuyến thị sát Hoàng triều năm 1950. Ảnh lưu giữ tại Dinh I |
Hệ thống đường hầm đồ sộ
Sau lúc sắm lại tòa dinh thự, Bảo Đại cho sửa chữa lại. khi còn sống, ông Nguyễn Đức Hòa, người hầu cận thân tín của Quốc trưởng Bảo Đại từng đề cập, công đoạn sửa sang tòa nhà nhóm lao động đã phát hiện ra đường hầm bí mật, những người này nhận được lệnh phải giữ kín về hệ thống đường ngầm dưới lòng đất.
Theo những nhà nghiên cứu, đường hầm này đã được người Nhật bí mật đào để chuẩn bị cho cuộc đảo chính Pháp năm 1945. Hầm được đào xuyên qua các đồi thông hơn 3 km có nhiều ngóc ngách, từ Dinh I sang Dinh II (Dinh Toàn quyền Decoux). Chạy dọc đường ngầm với tất cả nhánh vào 1 số biệt thự trên đường Paul Doumer (nay là đường Trần Hưng Đạo) sở hữu mục đích bắt sống những quan người Pháp trong dinh và các biệt thự. bây giờ vẫn chưa có tài liệu công bố người Nhật cho đào hệ thống đường hầm từ bao giờ.
Sau Hiệp định Geneve năm 1954, Quốc trưởng Bảo Đại sang Pháp sống lưu vong, Ngô Đình Diệm lên khiến cho Tổng thống chế độ Việt Nam cùng hòa. Riêng sở hữu Dinh I, Ngô Đình Diệm cho người gia cố đường hầm đã mang từ trước ở phía dưới tòa nhà bằng đá, bêtông, cốt thép cứng cáp.
Đường hầm bắt đầu từ phòng ngủ của Tổng thống, được ngụy trang sau giá cất sách, lúc với biến cố chỉ buộc phải đẩy cánh cửa bí mật, đường hầm cao 2 m lộ ra, dẫn xuống 3 phòng (phòng của Tổng thống, phòng điện đài cơ yếu và phòng bảo vệ) nằm sâu dưới lòng đất 10 m.
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, cứ vài mét dưới đường hầm lại có 1 cánh cửa thép để ngăn cản mối nguy khi bị truy đuổi. Phía trong hầm cũng với hàng loạt lỗ châu mai mang thể nhìn ra ko kể nhưng bên ngoài ko thể nhìn vào trong. Từ ba căn phòng dưới tầng hầm, đường ngầm tiếp tục hướng ra phía sau dinh thự khoảng 100 m, nơi luôn sở hữu cái trực thăng đợi sẵn đề phòng khi xảy ra biến cố.
tất cả fake thuyết cho rằng, nhóm thợ thi công đường hầm sau hoàn thành xây dựng đã bị thủ tiêu để giấu kín về sự tồn tại của căn hầm, đồng thời Tổng thống Ngô Đình Diệm cũng lệnh cho các người trong tòa nhà giả dụ "muốn còn đầu để đội mũ thì phải giữ kín bí mật".
Sau lúc Tổng thống Ngô Đình Diệm bị lật đổ, Dinh I được tiêu dùng làm nơi nghỉ mát cho các lãnh đạo kế tiếp của chế độ cũ. Sau năm 1975, nơi đây phát triển thành nhà khách của Trung ương rồi được giao cho một số đơn vị marketing dịch vụ du lịch.
 |
Hệ thống đường hầm đồ sộ trong Dinh I. Ảnh: Khánh Hương |
ngày nay, khu Dinh I được nhà hàng cổ phần Hoàn Cầu Đà Lạt thuê và trùng tu để đón khách tham quan. Phía sau dinh thự còn có loại trực thăng số hiệu 70-15834 được Bộ Quốc phòng giao cho đơn vị trưng bày, bảo quản.
Trước khi khiến cho chủ nhân tòa Dinh I ở Đà Lạt, vua Bảo Đại còn sở hữu một dinh thự lộng lẫy, được xây dựng lúc ông đang trị vì, được gọi là Dinh III (hay biệt thự mùa hè). Dinh được xây dựng trên đồi thông cao hơn một.500 m (trên đường Triệu Việt Vương, bí quyết trung tâm Đà Lạt chừng 2 km về hướng Tây Nam) từ năm 1933, năm 1938 thì hoàn thành với 2 tầng và 25 phòng.
ngày nay, Dinh III hầu như vẫn giữ được hầu hết nguyên trạng ban đầu có những phòng tiếp khách, hội họp, phòng ngủ... của vua Bảo Đại cộng hoàng hậu Nam Phương và các con. Đây là dinh mà vua Bảo Đại thường cùng gia đình lên Đà Lạt nghỉ mát và ở lại mỗi dịp hè.
 |
Dinh I (King Palace) hiện là điểm thăm quan lôi kéo nhiều du khách khi đến sở hữu Đà Lạt. |
 |
Ngay từ ngày đầu xây dinh thự, chủ nhân thứ 1 là Robert Clément Bourgery cho trồng hai hàng cây tràm dọc lối vào. |
 |
Ngay tại cổng Dinh I cũng sở hữu 1 biệt thự dành cho lính ngự lâm sử dụng trong thời kỳ Hoàng triều Cương thổ. |
 |
Trong khuôn viên Dinh I còn sở hữu tòa biệt thự, trong thời gian làm cho Quốc trưởng, nơi đây được Bảo Đại dùng để thiết đãi khách mời. |
 |
Quốc trưởng Bảo Đại cũng sử dãy nhà phía sau để chứa giữ các cái ôtô ham mê của mình |
 |
Tòa Dinh I bề thế giữa đồi thông Đà Lạt. |
 |
Tòa nhà được kiểu dáng, xây dựng có hàng chục cửa sổ. |
 |
Dinh I được thiết kế rộng rãi, từ cửa sổ của tầng lầu mang thể quan sát cảnh vật bên dưới. |
 |
hầu hết hệ thống cửa, thanh cầu thang, sàn nhà đều bằng gỗ. |
 |
Cửa vào đường hầm được ngụy trang sau kệ chứa sách. |
 |
Đường hầm dài gần 100 m, thông ra phía sau bãi đậu máy bay bằng 3 cánh cửa. |
 |
bên cạnh tòa dinh thự được những chủ nhân của nó cho xây 1 số lô cốt phòng thủ. |
 |
Dinh I được chụp vào khoảng những năm 1950-1960. |
 |
Vị trí Dinh I trên tấm bản đồ Đà Lạt xưa. |
 |
Phòng họp nội những được đặt trên tầng lầu của tòa dinh thự. |
 |
Tại phòng nội các, Quốc trưởng Bảo Đại sẽ cùng bàn họp công việc với những quan lại trong Hoàng triều. |
 |
Phòng tiếp khách của Quốc trưởng Bảo Đại sử dụng tông màu chủ đạo là màu vàng và đỏ, thể hiện sức mạnh của hoàng gia. |
Chân dung cựu hoàng Bảo Đại trong thời gian làm Quốc trưởng (1949-1955). |
 |
Sau Hiệp định Gieneve, Bảo Đại sống lưu vong tại Pháp, Ngô Đình Diệm lên khiến Thủ tướng sau đấy cho cải tạo lại tòa dinh thự. |
 |
Phòng ngủ của Quốc trưởng Bảo Đại được đặt ngay cạnh phòng khiến cho việc. |
 |
Ông được biết đến mang sở thích nuôi thú cưng và đi săn. |
 |
Quốc trưởng Bảo Đại trong chuyến thị sát Hoàng triều năm 1950. |
 |
Quốc trưởng Bảo Đại trong một lần tiếp Cao ủy Pháp, Đại tướng De Lattre vào năm 1951. |
 |
những hiện vật còn nguyên vẹn trong Dinh I sau khi được đưa từ Pháp về Việt Nam từ hơn 80 năm trước. |
 |
Máy nghe nhạc cổ do Quốc trưởng Bảo Đại có từ Pháp về Việt Nam. |